De avonturen van Dak in Berlijn

24-04-17

Twee weken geleden bezocht een aantal medewerkers van Kindergärten City uit Berlijn twee van onze locaties om ervaringen en kennis uit te wisselen. Nu bezoeken vijf medewerkers van Dak kindercentra de locaties in Berlijn. Erg leuk en waardevol om zo elkaar verder te helpen! We houden je middels een verslag graag op de hoogte van de belevenissen.

Dag 1
Op zondag 23 april verzamelden we om 9.30 uur op Schiphol. Vanwege de aangegeven verwachte druktes een uur eerder dan in eerste instantie gepland. Toen ook de laatkomers gearriveerd waren, begon het avontuur. Om 12.30 uur vertrok het vliegtuig om vervolgens een uur later weer te landen in Berlijn. Na een warm ontvangst met brownies en een appel, gingen we op weg naar ons appartement. Rond 17.00 uur haalden onze gastheer en gastvrouwen ons op om samen uit eten te gaan. In het restaurant maakten we uitgebreid kennis met elkaar. Wat leuk om zo met elkaar in gesprek te zijn over het fantastische werk dat we hebben! Ondanks dat de meesten elkaar niet van tevoren kennen, zit de sfeer er al goed in! We kijken al uit naar morgen. We worden namelijk opgehaald om in een van de kindercentra te ontbijten met de kinderen.

Dag 2
We startten vandaag met een heerlijk ontbijt bij het dagverblijf aan de Kleine Auguststrasse. We bezoeken deze week per koppel drie kinderdagverblijven. De namen van de dagverblijven van Kindergartencity zijn vernoemd naar de straat waarin de locaties zich bevinden. Kindergartencity heeft 56 Kita’s (kinderdagverblijven) en 1200 medewerkers. Zij vangen maar liefst 7138 kinderen op.

Kinderen in Berlijn worden van 1 tot 6 jaar opgevangen in de Kita's. Ze gaan vanaf hun 6e naar school. De kinderdagverblijven zijn een stuk groter dan hier in Nederland. Op een dag 300 kinderen opvangen is hier heel gangbaar. Ouders betalen € 23 per maand voor vijf dagen opvang. Het is gebruikelijk dat elk kind vijf dagen per week naar een Kita gaat, omdat ouders hier recht op hebben. De groepen zijn daardoor erg stabiel en dat merk je heel goed aan de kinderen. Zij weten precies wat ze kunnen verwachten. De pedagogisch medewerkers werken doorgaans alle dagen. Elk jaar in september gaan de zesjarigen naar school. Het is dus niet zoals in Nederland dat kinderen naar de basisschool gaan als ze jarig zijn.

Wat opvalt bij het eerste dagverblijf is het grote buitenspeelplein waar de kinderen vrij kunnen spelen en ontdekken. Kinderen lopen met stenen rond en kunnen zich verstoppen achter struiken. Het principe is dat kinderen mogen ontdekken en leren en pedagogisch medewerkers hen hierin niet belemmeren. Ook de inspectie is hierin geen belemmerende factor. Het kindercentrum beschikt over koks die een gezonde maaltijd bereiden, zowel voor de kinderen als de pedagogisch medewerkers. De zelfstandigheid tijdens het eetmoment is opvallend. Kinderen eten van een stenen bord en drinken uit een glas i.p.v. plastic servies. Zij scheppen hun eigen eten op en de pedagogisch medewerkers zijn hierin ondersteunend als dit nodig blijkt. Als zij klaar zijn met eten ruimen zij zelf hun glas en bord op en maken de tafel schoon. Vervolgens gaat de pedagogisch medewerker met de kinderen naar de badkamer om gezamenlijk hun tanden te poetsen. Na het eten gaan de kinderen naar bed. Kinderen slapen op de groep op losse matten zoals te zien is op de foto.

Na het bezoek aan de verschillende Kita's kwamen wij bijeen om te luisteren naar een presentatie van een van de directeuren. We deden vandaag veel indrukken op die we tijdens de heerlijke maaltijd met elkaar deelden. Morgen bezoeken wij wederom een Kita en in de middag maken wij een fietstocht door Berlijn om de stad beter te leren kennen.

Dag 3 
Vandaag vertrokken we weer in koppels naar verschillende Kita’s. Bij de Kochstrasse werden we warm en vriendelijk ontvangen. Er heerste een gemoedelijke en relaxte sfeer op de groep. De inrichting had, op de lage tafels na, best veel overeenkomsten met de gemiddelde babygroep in Nederland. Er was genoeg en gevarieerd speelgoed aanwezig. Bij binnenkomst viel het op dat de kinderen allemaal wat anders aten. Dit komt omdat de ouders zelf het ontbijt meebrengen. De rest wordt door de Kita gefaciliteerd. Opvallend was dat de meeste kinderen nog uit een flesje of tuitbeker dronken, terwijl ze ouder dan 1 jaar waren. Ze krijgen wel gewone drinkbekers aangeboden, maar mogen zelf kiezen wanneer ze hun persoonlijke tuit of fles verruilen voor een normale beker.

In het kinderdagverblijf komen niet alleen kinderen. Ook moeders komen hier samen om Turkse en Duitse liedjes te zingen met de baby’s in hun armen. De unitmanager vertelde dat ze er trots op is dat de vrouwen zo geregeld komen en hoe ontzettend belangrijk dit soort netwerkbijeenkomsten zijn. De tafel was gedekt met een heerlijke lunch die ze daarna gezamenlijk opaten.

Het kindercentrum zelf was heel erg groot, veel groter dat wij in Nederland gewend zijn. In Nederland proberen wij zoveel mogelijk hoeken te creëren waarin kinderen tot kwalitatief spel kunnen komen en de mogelijkheid hebben om zich af te zonderen. Bij de Kita’s wordt dit door middel van verschillende ruimten gefaciliteerd. De pedagogisch medewerkers in Duitsland zijn erop gericht om zichzelf ‘overbodig’ te maken. Niet uit gemakzucht, maar uit een soort van gelijkwaardigheid en de wil om de kinderen klaar te stomen voor de maatschappij. Ze zijn van mening dat er door de ruimte (letterlijk en figuurlijk) leermomenten ontstaan die waardevol zijn om jezelf te ontdekken, om later de juiste keuzes te kunnen maken die bij je passen.

Opvallend is ook de grote mate van zelfredzaamheid. De kinderen deden echt alles zelf tijdens de warme lunch zoals: de tafel dekken, eten opscheppen en de tafel afruimen. Ook hebben ze een compleet werkende kinderkeuken op kind hoogte, gymruimten, ruimten met constructiemateriaal en speciale ateliers. Wanneer de kinderen eraan toe zijn, mogen ze naar behoefte alle ruimten betreden. Voor hen geldt een soort algeheel open deuren beleid. Leeftijd wordt gezien als een relatief begrip. Zo liep er een bijvoorbeeld een jongetje van drie jaar rond tussen de vier tot zes jarigen, omdat hij behoefte had aan meer uitdaging. Wat een interessante dag weer vandaag!

Dag 4
Vandaag hielden we een evaluatie in de kleine Auguststraβe. Tijdens deze evaluatie hebben het over observatie methodes, ‘music’ school, wenperiodes en de overgang naar school gehad. In Berlijn ligt in de Kita´s de nadruk op taalontwikkeling, omdat dit erg belangrijk is voor de toelating op school. De ‘music’school wordt vanuit de Berlijnse overheid gefinancierd. Hierdoor krijgen kinderen in de leeftijd van 3-6 jaar 1 uur per week muziek- en beweegles. Dit project is het gehele jaar door. Een wenperiode in Berlijn duurt 1 maand. Het wennen wordt rustig opgebouwd en is zowel voor het kind als voor de ouder.

Na de evaluatie zijn we met een groepje naar ‘Checkpoint Charlie’ geweest. Hier was tijdens het bestaan van de muur de overgang van West- naar Oost-Berlijn. Ook bekeken we Berlijn vanaf het water in een rondvaartboot. We hebben veel gezien en onze Berlijnse collega’s hebben ons voorzien van veel informatie. Het was wederom een leuke en leerzame dag hier in Berlijn!

Dag 5
Mannen in de kinderopvang - deel 1

Voor de studiereis naar Berlijn werd een duidelijke vraag geformuleerd. De vraag luidde: “Hoe komt het dat er in Duitsland zoveel (meer) mannen in de kinderopvang werken, ten opzichte van Nederland?” Op de dag van het vertrek behandelde het radioprogramma Reporter nog een uitgebreid item over mannen in de kinderopvang. De nieuwsbrief van Kinderopvangtotaal kopte met: ”Maar 2 procent van de pedagogisch medewerkers in Nederland is man.” Dat staat in schril contrast met landen als Duitsland en Zweden." We gingen op zoek naar het antwoord.

Mannen in de kinderopvang deel 2

In de Nederlandse media wordt vaak met ‘jaloezie’ gekeken naar Duitsland als het gaat om het aandeel mannen werkzaam in de kinderopvang; er worden percentages genoemd variërend van 10 tot 20%. Hoe is dat bij onze partner Kindergarten City in Berlijn? Volgens Jurg Mahrin, locatiemanager van de Kleine Auguststrasse, liggen de percentages veel lager. Landelijk bedraagt het aandeel mannen 2% (net als in Nederland) en in Berlijn 5%! Bij Kindergarten City werken 90 mannen, op een personeelsbestand van 1.200 maakt dat 7,5%.

Oké, de cijfers lijken anders dan gedacht, maar zijn nog steeds hoger dan in Nederland. Wat is volgens Jurg Mahrin de verklaring hiervoor? Hij kent de Nederlandse situatie een beetje, begin april was hij nog op bezoek in Nederland. Ook in Duitsland is het pedagogisch werk een ‘vrouwenberoep’. Er is volgens hem geen tovertruc, het is een kwestie van veel praten en verbinden. Praten, en natuurlijk ‘doen’, op alle niveaus: op basis van een overtuigde directie wordt er op managementniveau gesproken over het belang en de werving van meer mannen, op iedere locatie wordt er met de pedagogisch medewerkers (vrouwen en mannen) gesproken en natuurlijk met de ouders. Daarnaast hebben de mannen regelmatig hun ‘eigen’ bijeenkomsten. Al met al heel interessant om te horen hoe zij dat doen.

Vandaag bezochten we weer in koppels een kinderdagverblijf. We zagen weer de zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van de kinderen bij het eten: ‘stenen’ borden, ‘echte’ glazen, zelf opscheppen en afruimen. En dat betekent dus ook afval scheiden met verschillende (kleuren) afvalbakken in de groep. Maar wat vooral opvalt is de energie en dynamiek in de groep van de kinderen. Geweldig!

Laatste dag
De laatste dag is alweer aangebroken. Aan de ene kant is de week voorbij gevlogen en aan de andere kant hebben we zoveel indrukken opgedaan, dat het lijkt of we hier veel langer zijn geweest. We bezochten vandaag 'Haus der kleinen Forscher'. Dit lijkt heel erg op het project dat wij bij Dak kennen als het ‘Techniek&ik’ project waarbij er bij de activiteiten veel aandacht is voor Techniek. Dit ‘Haus der kleinen Forscher’ is nu alleen nog bedoeld voor pedagogisch medewerkers van Kindergärten City. Ze krijgen er allerlei workshops om ideeën op te doen voor activiteiten. Low budget en met allerlei verschillende materialen. Vanaf volgend jaar willen ze hier ook met de kinderen naartoe. En waarbij de kinderen zich kunnen laten verwonderen en zelf dingen kunnen ontdekken door middel van activiteiten. Dat wordt vast een succes!Bedankt Kindergärten City voor de gastvrijheid en het gevarieerde programma. Bedankt Dak kindercentra en KomKids voor deze geweldige ervaring!